1. สนธิสัญญาเมตริกและการปฏิรูประบบการวัดไทย

สนธิสัญญาเมตริก (Metre Convention) คืออะไร

สนธิสัญญาเมตริก (Metre Convention) เป็นข้อตกลงระหว่างประเทศที่วางพื้นฐานให้แก่การวัดปริมาณ เพื่อให้เป็นเครื่องมือสำคัญในสร้างและพัฒนาการค้าระหว่างประเทศ ได้รับการลงนามโดยภาคีสมาชิกเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1875

ต่อมาองค์กรระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับสนธิสัญญาเมตริกโดยตรง คือ BIPM และ OIML รวมทั้งองค์กรระหว่างประเทศเพื่อการศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรม คือ UNESCO ได้ร่วมกันกำหนดให้วันที่ 20 พฤษภาคมเป็นวันมาตรวิทยาโลก ปี 2025 เป็นปีครบรอบ 150 ปี ของข้อตกลงนี้ จึงเป็นวาระที่สำคัญที่จะได้รำลึกและทบทวนถึงวัตถุประสงค์ การพัฒนาและความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นจากข้อตกลงระหว่างประเทศดังกล่าว

ปี ค.ศ. 2025 จึงเป็นปีที่สำคัญของมาตรวิทยา หรือวิทยาศาตร์การวัด เนื่องจากเป็นปีที่ระบบหน่วยวัดระหว่างประเทศได้รับการสถาปนาขึ้นอย่างเป็นทางการครบรอบ 150 ปี และเพื่อเฉลิมฉลองวาระครบรอบ 100 ปีของกลศาสตร์ควอนตัม ซึ่งผลการวัดการแผ่รังสีของวัตถุดำที่แม่นยำในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 มีส่วนอย่างสำคัญ ในการยืนยันว่าลำพังกลศาสตร์แบบดั้งเดิมไม่เพียงพอที่จะอธิบายธรรมชาติได้ ยิ่งไปกว่านั้น นิยามของระบบหน่วยวัดระหว่างประเทศได้รับการแก้ไขให้สัมพันธ์กับฟิสิกส์ควอนตัมผ่านค่าคงที่ธรรมชาติ เพื่อให้พร้อมรองรับเทคโนโลยีควอนตัมที่กำลังจะสร้างความพลิกผันให้โลกยุคต่อไป

รายละเอียดสนธิสัญญาเมตริก และการปฏิรูประบบการวัดไทย จะเป็นอย่างไร ติดตามอ่านได้ที่ ↓

NIMT Podcast: คุยไปเรื่อย Ep.พิเศษ | งานเฉลิมฉลอง 150 ปีสนธิสัญญาเมตริกและ 27 ปี แห่งการสถาปนา มว.

ระบบปริมาณระหว่างประเทศ (International System of Quantities, SIQ) และระบบหน่วยระหว่างประเทศ หรือเอสไอ (International System of Units, SI) ได้รับการรับรองจากประเทศสมาชิกสนธิสัญญาเมตริก (Metre Convention) ในปี 2503 (ค.ศ. 1960) ให้เป็นระบบปริมาณและระบบหน่วยที่ประเทศสมาชิกใช้ร่วมกัน โดยระบบปริมาณระหว่างประเทศประกอบด้วยปริมาณฐาน 7 ปริมาณ ได้แก่ ความยาว มวล เวลา กระแสไฟฟ้า อุณหภูมิเชิงเทอร์โมไดนามิกส์ ความเข้มของการส่องสว่าง และปริมาณของสสาร  โดยที่หน่วยของปริมาณทั้งเจ็ดเรียกว่าหน่วยฐาน ได้แก่ เมตร (metre, m) กิโลกรัม (kilogram, kg) วินาที (second, s) แอมแปร์ (ampere, A) เคลวิน (kelvin, K) แคนเดลา (candela, cd) และโมล (mole, mol) ตามลำดับ

นิยามของหน่วยฐานมีการเปลี่ยนแปลงมาเป็นลำดับตามการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่ทำให้สามารถออกแบบและสร้างการทดลองที่แสดงพฤติกรรมที่คงที่ เหมาะสมกับการนำมาใช้นิยามหน่วยฐาน กล่าวคือสะดวกในการใช้งานและมีสภาพทวนซ้ำได้สูง

เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2561 ที่ประชุมใหญ่ของสมัชชาสหประชาชาติว่าด้วยการชั่ง ตวง วัด (The General Conference on Weights and Measures, CGPM) ครั้งที่ 26 ณ เมืองแวร์ซายส์ ประเทศฝรั่งเศส ได้มีมติให้ยกเลิกนิยามของหน่วยฐานทั้ง 7 หน่วยที่ใช้อยู่ ณ วันประชุม และกำหนดค่าเชิงตัวเลข (numerical value) ให้กับค่าคงตัวทางฟิสิกส์ (physical constant) ทั้ง 7 ตัว โดยให้มีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 20 พฤษภาคม 2562 เป็นต้นไป

ถือเป็นการปรับเปลี่ยนปรัชญา หรือแนวคิดในการนิยามหน่วยฐานครั้งใหญ่และสำคัญยิ่ง เป็นการนำความรู้จากฟิสิกส์เชิงควอนตัม และทฤษฎีสัมพันธภาพมาประยุกต์ทั้งระบบ

รายละเอียดของ SI จะเป็นอย่างไร ติดตามอ่านได้ที่ ↓

NIMT Podcast: คุยไปเรื่อย EP 4 | SI Unit: Second UTC

NIMT Podcast: คุยไปเรื่อย EP 6 | นาฬิกาควอนตัม นาฬิกาแห่งอนาคต!

3. มาตรฐานการวัดแห่งชาติ

นิยาม

“มาตรฐานการวัดแห่งชาติ” หมายความว่า มาตรฐานของระบบเครื่องมือ อุปกรณ์ หรือวัสดุอ้างอิงที่ใช้ในการวัดปริมาณ ที่มีวิธีการเก็บรักษา วิธีการใช้งานตามวิธีการมาตรฐานระหว่างประเทศ รวมถึงมาตรฐานการวัด มาตรฐานอ้างอิง วัสดุอ้างอิง ที่ใช้สำหรับกำหนดค่าพื้นฐานของปริมาณให้กับปริมาณวัดที่เกี่ยวข้องในประเทศที่เก็บรักษาไว้โดยสถาบันมาตรวิทยาแห่งชาติ หรือหน่วยงานของรัฐที่สถาบันมาตรวิทยาแห่งชาติมอบหมาย เพื่อเป็นพื้นฐานในการกำหนดค่าปริมาณไปยังมาตรฐานการวัดอื่น ๆ สำหรับชนิดของปริมาณวัดที่เกี่ยวข้อง และสามารถสอบกลับได้ไปยังมาตรฐานการวัดระหว่างประเทศ เพื่อใช้อ้างอิงเป็นมาตรฐานที่มีความถูกต้องสูงสุดของประเทศ

รายละเอียดจะเป็นอย่างไร และตัวอย่างความก้าวหน้าในการพัฒนามาตรฐานการวัดของประเทศไทยจะเป็นไปในทิศทางใด ติดตามอ่านได้ที่ ↓

NIMT Podcast: คุยไปเรื่อย EP 11 | ไปดูห้องแลป NPL ประเทศอังกฤษ

4. การวัด…เพื่อวันพรุ่งนี้ที่ยั่งยืน

อย่างไรก็ดี การแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจำเป็นต้องอาศัยทั้งการดำเนินการในระดับบุคคลควบคู่กับนโยบายในระดับประเทศ  ในส่วนของ “มาตรวิทยา” มีมาตรฐานการวัดหลากหลายพารามิเตอร์ ที่ช่วยสนุบสนุนกิจกรรมที่นำไปสู่การลดหรือบรรเทาปัญหามลพิษลงได้  และยังมีมาตรฐานการวัดในหลายพารามิเตอร์เช่นกันที่ช่วยสนับสนุนให้เกิดการแก้ปัญหาภาวะเรือนกระจก (Greenhouse effect) อย่างยั่งยืน ด้วยการเปลี่ยนไปใช้พลังงานสะอาด หรือพลังงานหมุนเวียน (Renewable energy) ทดแทน  นอกจากนั้น ยังมีมาตรฐานการวัดที่ช่วยสนับสนุนการวัด Carbon Credit ที่จะนำไปสู่การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และจะเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยพลิกวิกฤติ “โลกร้อน” สู่โลกที่สดใสอย่างยั่งยืน

รายละเอียดจะเป็นอย่างไร ติดตามอ่านได้ที่ ↓